De Havana was gevestigd in een voormalig dubbel pakhuis met drie verdiepingen uit de eerste helft van de 20e eeuw.
Rond de oorlogsjaren zou hier op de eerste verdieping een filmzaaltje geweest zijn en in 1969 was hier Warmte Technisch Bureau Koningsplein gevestigd.
Emaille bordje van WTB Koningsplein
In 1976 werd onder de naam De Viking in dit pand de eerste homodisco van de Reguliersdwarsstraat geopend. Deze zaak had aanvankelijk een hippie-achtig, maar later een nogal dubieus imago. De Viking werd na een politie-inval in 1987 gesloten.
Een jaar later werd de zaak overgenomen door Frans Monsma, Wim Voogel en Stef Scheij. In december 1988 begonnen zij met de verbouwingswerkzaamheden en de opening vond plaats op 29 juni 1989.
De Havana in 1999
Over de naam van de nieuwe zaak was lang nagedacht. Aanvankelijk was voorlopig gekozen voor de naam Radius en daarvoor werd door Gerritjan Deunk een toepasselijk cirkelvormig logo ontworpen.
Op het laatste moment werd echter besloten om de naam Radius toch maar te laten vallen: hij klonk niet alleen nogal steriel, maar riep ook teveel associaties op met de kernramp bij Tsjernobyl in 1986.
Inspelend op de toenmalige trend werd toen gekozen voor de naam Havana: die riep de herinnering op aan het zwoele Havana uit de jaren '30 en sloot aan bij een warmere sfeer met meer entertainment en gelegenheid tot dansen, zoals die toendertijd in de horeca opkwam.
Het oorspronkelijk ontworpen cirkelvormige logo werd behouden, alleen de naam Radius werd vervangen door de naam Havana.
Omdat het interieur van de Viking bijna letterlijk uitgewoond was, werd de Havana compleet nieuw ingericht. Op de benedenverdieping kwamen halfronde bars en halfcirkelvormige zithoeken, die net als de barkrukken waren bekleed met stof in art-deco motief. Later werd dit vervangen door rood en grijsblauw fluweel.
Interieur in 1999
De benedenbar gezien naar achteren
De trap naar boven
(foto's: Highlow Productions)
De centrale bar maakte het mogelijk om aan de ene kant binnen te komen rondom de bar te lopen en de zaak aan de andere kant weerr te verlaten. Je liep dus niet een doodlopende zaak in, het gaf een ruimtelijk en vrij gevoel.
Op de muren werden regelmatig wisselende uitbundige schilderingen aangebracht door de Art Brothers, bestaande uit Wilhelmus (Pim) Vlug en Peter Hertogh. Zij maakten in 1989 ook muurschilderingen in de beroemde discotheek iT. Ook waren er in de Havana verschillende elementen van gekleurd glas met verlichting erachter.
Op de bovenverdieping kwam een tweede bar, een dansvloer en DJ-stand en een poolbiljart. Hier stonden zowel comfortabele leunstoelen als rieten stoeltjes rond ijzeren tafeltjes, vanwaaraf je naar beneden kon kijken.
Zithoek
De inrichting was uiteindelijk meer retro-achtig dan 'Cubaans', maar groter, nieuwer, schoner en aantrekkelijker dan de meeste bestaande zaken, had de Havana een haast on-Nederlandse uitstraling, waardoor het voor jonge en trendy homo's vrijwel direct the place to be van de vroege jaren '90 werd.
Hoewel de bovenverdieping als Club Havana door het leven ging, had de zaak geen nachtvergunning en was daarom doordeweeks geopend van 16.00 - 01.00 uur, op de vrijdag en zaterdag tot 03.00 uur en op de zaterdag en zondag al vanaf 14.00 uur.
Hierdoor kon je er 's middags al terecht, bijvoorbeeld voor een kopje koffie en dat maakte Havana ook laagdrempelig voor jongeren. Op warme zomeravonden stond de straat voor de zaak vol mensen, zoals tegenwoordig nog tijdens het happy hour van de April.
Nadat de Havana was overgenomen door horecamagnaat Sjoerd Kooistra kwam ook in de Havana een happy hour (van 17.00 - 18.00 uur), iets wat oprichter Frans Monsma altijd een gruwel vond.
's Avonds kwamen er meer mensen van rond de 30, maar tot diep in de nacht doordansen was er bij de Havana niet bij. Wie dat wilde moest naar de Exit, de RoXY of de iT. Desondanks was er in de Havana altijd veel te beleven:
DJ's
Om te beginnen waren er de DJ's die bij de dansvloer op de bovenverdieping draaiden. Onder hen waren DJ Natarcia, die hier als resident begon en nadien uitgroeide tot één van de bekendste vrouwelijke DJ's van ons land.
Ook DJ Rasheed begon zijn carriere in 1998 in de Havana en draaide in een stijl die geďnspireerd was door Soul, Hip-Hop, Latin en Arabische muziek. Een andere vrouwelijke DJ, Kathy, draait nog regelmatig in de Soho.
CD's
De bekendste resident van de Havana was echter DJ Johnson, ook bekend als Groovemaster of Magic Johnson, die hier draaide van 1989-1997. Zijn eerste drie CD's stelde hij samen met een mix van de muziek die boven in de Havana gedraaid werd:
- Upstairs At Club Havana (1994)
- Upstairs At Club Havana, Volume II (1995)
- Upstairs At Club Havana, Volume 3 (1996)
Deze destijds überhippe CD's zijn via internet nog vrij gemak- kelijk verkrijgbaar.
Henk op ten Berg maakte de Aardappeleters en ook een prachtige kerstversiering van allemaal engeltjes die boven de straat werden gehangen alsof ze de Havana in- en uit vlogen.
Daarnaast werden er in de Havana regelmatig spectaculaire optredens en spraakmakende feesten georganiseerd, die niet alleen door homo's, maar ook wel door hetero's bezocht werden.
Nicky Nicole Show
Begin jaren '90 begon hier de travestie-artiest Nickie Nicole met optreden en kreeg grote bekendheid en populariteit met de Nicky Nicole Show, die hier van 1993-1996 plaatsvond.
Dit was geen kort optreden, maar een hele avondvullende show. Aanvankelijk elke maand, maar later eens in de 6 weken en nog weer later eens in de 2 maanden. Voor elke show werd een thema bedacht en werden bijpassende decors gebouwd.
Niet alleen brak hij daarmee zelf door, ook de Havana en de travestie als fenomeen kwamen op deze manier volop in beeld. Travestie-artiesten als Sonny aka Covergirl, The Funky Divas en Mayday zijn hun carriere in de Havana begonnen.
Op 5 december organiseerde Havana de vermaard geworden pakjesavond, waarbij Nickie Nicole de pakjes uitdeelde.
Songfestival
Een zo mogelijk nog groter succes waren de Eurovisieparty's ter gelegenheid van het jaarlijkse Eurovisie Songfestival. Volgens sommigen zou zelfs hierdoor het Songfestival een echt homo- feest zijn geworden.
Eveneens zeer populair waren de musicalavonden met mensen als Stanley Burleson en Tony Neef, ook al iets wat sindsdien als een typische homoliefhebberij alleen maar populairder is geworden. Bezoekers die zelf eens wilden zingen konden zich uitleven tijdens de karaoke-avonden.
Hollywoodparties
Spectaculair waren ook de Hollywoodparties in de Havana, waarbij het er zo glamourous mogelijk aan toe ging! Hoogtepunt van deze feesten was wel de optocht van limousines en koetsjes waarmee de gasten op het eind naar de befaamde discotheek iT in de Amstelstraat werden gebracht om aldaar op de meest extravagante wijze de rest van de nacht door te brengen.
Deze opzet was een voortzetting van de feesten die eigenaar Frans Monsma in de jaren '80 organiseerde en waarbij de gasten naar de voorloper van de iT, discotheek Flora Palace gingen.
Begin van een Hollywoodparty voor de Havana,
met in het midden Manfred Langer (begin jaren '90)
- klik op de foto voor een vergroting -
(foto: collectie Frans Monsma)
Hollywoodparty beginnend bij de Havana
en eindigend bij de iT (1991)
(video: Jan Greeve)
Sterren
In de Havana kwamen trouwens ook echte Amerikaanse sterren en beroemdheden: bijvoorbeeld de Japans-Amerikaanse artieste Yoko Ono, de Jamaicaanse actrice Grace Jones en de Amerikaanse zanger en gitarist Lenny Kravitz. Hij heeft in de Havana ook gewoon achter de bar gestaan, totdat dit nieuwtje zich razendsnel verspreidde en de mensen massaal toestroomden...
Grace Jones bezoekt de Havana op 20 november 1989
(foto: Highlow Productions)
Sail
Tijdens Sail Amsterdam in 1995 werden er maar liefst 5000 matrozenpetjes gemaakt met voorop de naam Havana in rode letters geborduurd. Deze werden in de Havan uitgedeeld en vanaf boven in de straat geworpen. Deze waren daarna massaal te zien in de stad!
Deze feesten werden door Frans Monsma georganiseerd in samenwerking met Siep de Haan (toendertijd tevens de manager van Nickie Nicole) en Huub Verweij, die ook verantwoordelijk waren voor de uitbundige kerstversieringen van de zaak.
Deze driep personen organiseerden niet alleen talrijke evenementen in de Havana en in de Reguliersdwarsstraat, maar richtten in september 1995 ook Gay Business Amsterdam (GBA) op.
Bijzonder aan deze tijd in de Havana was dat homo's en hetero's er zo goed samengingen.
Ondanks het grote succes van de Havana en de iT begon het imago van Amsterdam als Gay Capital of the World toch langzaamaan te verzwakken. Ook het stadsbestuur kwam steeds vaker met regelgeving die door de (homo)horeca als beperkend werd ervaren. Zo mocht bijvoorbeeld niet meer buiten op straat staand gedronken worden. Samen met een aantal andere ondernemers van onder meer het Rembrandtplein organiseerde Frans Monsma daartegen in oktober 1994 onder de naam "Horeca in Actie" een gezamelijk protest met een bijeenkomst in de Havana:
Horeca-ondernemers bij de ondertekening van een protest
tegen beperkende regels van de gemeente, 20 oktober 1994
Gay Business Amsterdam
Dit gezamelijke optreden zou de voorbode zijn van Gay Business Amsterdam (GBA), een samenwerkingsverband van homo- en homovriendelijke ondernemingen en organisaties. Deze stichting werd formeel opgericht in september 1995 in grand-café L'Opera aan het Rembrandtplein, maar was door o.a. Frans Monsma, Siep de Haan, Huub Verweij en Frans Meulenberg (van de Amstel Taveerne) in de Havana bedacht en opgezet.
Ook hierbij betrokken was Alex Kröner (van Cuckoo's Nest en Boys Club 21), die als uitgever van homomaandblad GA al in 1988 had geprobeerd om de Amsterdamse homohoreca-ondernemers te verenigen.
De Havana opende midden jaren '90 ook een eigen strandpa- viljoen in de populaire badplaats Zandvoort: Havana aan Zee. Dit paviljoen ligt aan de Boulevard Paulus Loot 1C, op een half uur lopen vanaf het treinstation en net vóór het naaktstrand begint.
Mede door de ligging en de nadruk op privacy, kwamen hier niet alleen veel homo's en lesbiënnes, maar ook wel bekende Neder- landers. Havana aan Zee organiseerde tweemaal een groots en wild strandfeest dat door tienduizenden bezocht werd. Een grootse strandshow was ook de afsluiting van de reeks Nickie Nicole Shows in de Havana in de Reguliersdwarsstraat.
Havana aan Zee was mede opgezet voor en door compagnon Stef Scheij, die meer het type van de "strand boy" was. Later stond Wim Voogel hier regelmatig, maar kwam ook Frans Monsma nog wel de tent runnen.
Na de verkoop van de Havana in de Reguliersdwarsstraat werd in maart of april 1997 ook Havana aan Zee verkocht. De nieuwe eigenaren richtten zich niet meer nadrukkelijk op een homopubliek. In deze nieuwe vorm bestaat Havana aan Zee nog steeds:
Het strandpaviljoen Havana aan zee in Zandvoort
(foto: www.havana-zandvoort.nl)
In de tweede helft van de jaren '90 ging het met de Havana langzaam maar zeker bergafwaarts. De verbouwing van de April in 1996 en de opening van de Soho in 1999 brachten geduchte concurrentie.
Daar kwam bij dat oprichter Frans Monsma, die het pand huurde van de Amsterdamse onroerendgoedmagnaat Bertus Lüske, de zaak in 1997 verkocht aan de Groningse horeca-magnaat Sjoerd Kooistra. Geruchten dat het nieuwe management er een heterozaak van wilde maken, deden toen ook steeds meer bezoekers wegblijven.
Toen medio 2002 het lopende huurcontract zou gaan aflopen, wilde Lüske de huur verdubbelen, maar daar ging Kooistra, waarschijnlijk gezien de aflopende winstgevendheid, niet mee accoord. Hij liet de Havana per 1 juli 2002 sluiten, het personeel ontslaan en de onderneming failliet verklaren.
Gezien de slechte staat van de fundering werd verwacht dat het hele pand gesloopt zou gaan worden, de aanbouw met de entresol was bijvoorbeeld zonder fundering op zand gebouwd! Van sloop is het desondanks echter nooit gekomen.
Bertus Lüske werd een jaar later, op 17 augustus 2003, door onbekenden op straat doodgeschoten. Sindsdien is het pand, middels een holding, eigendom van zijn erfgenamen.
De voormalige Havana stond al anderhalf jaar leeg, toen op 25 januari 2004 een groep van 80 studenten van de Universiteit van Amsterdam en de Gerrit Rietveld Academie het pand bin- nendrongen en het gekraakt verklaarden. Vijf van hen bleven er voorlopig "wonen en werken".
De krakers waren niet allemaal homo's, maar kregen wel steun uit de homowereld om in het pand culturele en artistieke activiteiten te organiseren, gericht op meer alternatieve en vrijdenkende mensen.
Ook was er een bar, maar bij gebrek aan een tapvergunning mocht daar alleen sap en frisdrank verkocht worden.
De Havana in 2004
Ze hoopten hiermee weer een spannende creatieve sfeer in de Reguliersdwarsstraat te creëren, want het bestaande aanbod werd als weinig vernieuwend ervaren. Onder dreiging van directe ontruiming moesten de feesten echter al gauw weer gestaakt worden.
Het oorspronkelijke groepje van vijf krakers viel daarna uit elkaar, waarna het collectief "Vier de Wereld" werd binnengehaald. Zij openden er op 27 november 2004 de Vier de Wereld Winkel, waar kunstenaars en andere kunstzinnigen eigengemaakte produkten konden exposeren en verkopen:
De restanten van het oude interieur van de Havana
(foto: www.4dw.nl)
Vergadering van 4DW in de oude Havana
(foto: www.4dw.nl)
De nieuwe Vier de Wereld Winkel vlak voor opening
(foto: www.4dw.nl)
De door Vier de Wereld versierde voorgevel
(foto: www.4dw.nl)
Boven de winkel werd Club-4DW georganiseerd, met tal van culturele, spirituele, intellectuele en culinaire activiteiten (zie het virtuele affiche).
Ergens in 2005 werden de krakers door de eigenaren van het pand en de gemeente gesommeerd het pand te verlaten, waaraan vervolgens gehoor werd gegeven.
Na wederom ruim anderhalf jaar leegstand kwam er in de loop van 2007 een nieuwe huurder voor het pand van de vroegere Havana. Cantinero BV, die al aan het Marie Heinekenplein een gelijknamige zaak had waar men kon eten, drinken en salsadansen, wilde hier een tweede zaak openen onder de naam taberna-bar-salon de baile Havanna (met dubbel "n").
Na een grootschalige renovatie en vele vertragingen werd de nieuwe Havanna uiteindelijk geopend op 29 april 2009. De Havanna begon als gewone heterozaak, maar werd na een paar maanden opnieuw een homozaak. In beide gevallen werd het echter geen succes.
De zaak sloot daarom eind februari 2010, nog geen jaar na de opening.
Feest bij de nieuwe Havanna (2009)
(foto: Havanna-hyve)
In september 2010 werd in dit pand al weer voor de derde maal een horecazaak geopend met min of meer dezelfde naam als zijn voorgangers: Club Havana. Het interieur van de nieuwe club had grofweg dezelfde indeling als de voorgaande Havanna. Wel waren enkele muren weggebroken en was het geheel licht geschilderd, waardoor het een ruimere en meer toegankelijke indruk gaf:
Bovenverdieping van Club Havana
(foto: Havana-Facebookpagina)
Zoals inmiddels gebruikelijk was om de exclusiviteit van een zaak te benadrukken, was de opening op 17 september 2010 alleen voor vrienden, bekenden en andere genodigden.
Ook daarna was de Havana alleen op onregelmatige tijden geopend en ontbrak bovendien nagenoeg elke vorm van publiciteit. Voor velen bleef daardoor onduidelijk of de club nu wel of niet heropend was.
Achteraf zou blijken dat de voornaamste financier niet aan zijn verplichtingen kon voldoen, waardoor geen nieuwe horeca-exploitatievergunning kon worden aangevraagd. Club Havana was dan ook sinds november 2010 wederom voor onbepaalde tijd gesloten.
Een vierde Havana werd op 21 juli 2011, tesamen met Ludwig II en EVE, geopend onder de naam Bar Havana. De indeling bleef daarbij hetzelfde, maar kreeg wel een meer laagdrempelig karakter en een aankleding in enigszins industriële stijl:
Benedenverdieping van Bar Havana
met achterin de douchekabine
op de dag van de heropening
Voor entertainment waren er niet alleen videoschermen, maar was er ook een douchekabine waarin sexy dansers zouden moeten gaan optreden. Op de bovenverdieping was weer een tweede bar met een dansvloer en een fraaie muurschildering. Daarmee, en met spraakmakende feesten, wilde de nieuwe Havana in de voetsporen treden van haar voorganger uit de jaren '90.
Met lagere prijzen wilde de zaak zich met name richten op een jong publiek. Er konden wederom echter nauwelijks voldoende bezoekers getrokken worden en de Havana was uiteindelijk dan ook alleen maar laat in het weekend nog geopend. Op zaterdag 28 januari 2012 werd tenslotte een allerlaatste feest gehouden, om definitief afscheid te nemen van de nog altijd legendarische naam Havana.
- Eelco Meulman, Geen disco, geen café, maar een danscafé, in: NRC Handelsblad, 27 juni 1989.
- Frans Mik, Tien jaar Havana, in: Culture & Camp, jrg. 5 (1999), nr. 52 (juni)
- Rich Ascroft, Havana: het einde van een tijdperk, in: Gay News, nr. 131, juli 2002.
Sail
