Café Mac Donald
Reguliersdwarsstraat nr.
11 1017 BJ Amsterdam
(1963 - 1982)
De Mac Donald was het eerste permanente homocafé in de Reguliersdwarsstraat, dat vooral bekend stond om zijn keurige en nette karakter.
Locatie van de Mac Donald
Homocafé Mac Donald was gevestigd aan de Reguliersdwarsstraat 11, in een pand waar al rond 1910 een tapperij en slijterij zat en waar in de jaren dertig café Willy en in de jaren vijftig het reguliere café 't Centrum gevestigd waren:
Café 't Centrum op nummer 11, waar vanaf 1963 de Mac Donald gevestigd was
(foto: Dienst Ruimtelijke Ordening - klik ter vergroting)
Opening van de Mac Donald
Na de Tweede Wereldoorlog ging de Amsterdamse politie homobars gedogen vanuit de gedachte dat het beter was dat hun onzedelijk gedrag achter gesloten deuren plaatsvond dan openlijk op straat. Hierdoor kon David Wagenhuis in 1963 aan de Reguliersdwarsstraat 11 relatief ongestoord een homocafé onder de naam Mac Donald openen.
David Wagenhuis was op 4 juli 1924 in Amsterdam geboren en was aanvankelijk stoffeerder. In 1950 trouwde hij met Kaatje Waterman, van wie hij in 1955 scheidde. Vijf jaar later trouwde hij echter opnieuw met haar, om na nog eens vijf jaar weer van haar te scheiden. Wagenhuis overleed in Amsterdam op 13 januari 1986, 61 jaar oud.
*
De locatie van zijn nieuwe café had Wagenhuis strategisch gekozen: pal om de hoek van het Koningsplein, dat via de Leidsestraat de vaste looproute ("Rue de Vaseline") was tussen de toen zeer populaire homodancings DOK aan het Singel 460 en De Schakel in de Korte Leidsedwarsstraat.
Advertentie van de "Mac Donald Bar" in de Spartacus
International Gay Guide van 1975
(klik ter vergroting)
Café met besloten karakter
De Mac Donald was echter nog wel een besloten zaak: er was geen inkijk vanaf de straat en tot eind jaren '70 moest je om er binnen te komen eerst aanbellen, waarna de portier door een raampje of luikje in de deur eerst keek wie je was. Deze portier was een voormalig bokser met veel, maar aparte humor.
*
Waarschijnlijk om dit besloten karakter aan te geven stond op het uithangbord "Mac Donald Club", zoals vagelijk te ontwaren valt op de onderstaande foto, die ook laat zien dat de zaak pal naast een snackbar zat:
Blik in de Reguliersdwarsstraat met een glimp van het
uithangbord van de "Mac Donald Club", 13 mei 1969
(foto: J.M. Arsath Ro'is - klik ter vergroting)
Interieur van de Mac Donald
Zoals de naam Mac Donald al aangeeft, was het interieur in Schotse stijl. Bezoeker
Dave, die de zaak eind jaren zeventig bezocht, herinnert zich een klassieke en ouderwetse inrichting met de bar aan de linkerzijde en aan de rechterkant tafeltjes en zitplaatsen.
Er waren lampen in de vorm van kandelaars en aan de wanden hingen ter decoratie schilden met gekruiste dolken erop. Ook kwam de Schotse ruit (tartan) op verschillende manieren terug. Vooralsnog zijn er geen foto's van het interieur, noch van het exterieur bekend.
Karakter van de zaak
De Mac Donald stond bekend als een nette zaak, waar vooral ook veel jonge homojongens van soms wel 16, 17 of 18 jaar kwamen. Jongeren onder de 21 werden destijds op basis van de wet namelijk nog niet toegelaten tot de zeer populaire homodancings DOK en De Schakel.
De zaak had geen muziek- en dansvergunning, zodat de muziek, net als in de meeste andere cafés, uit een jukebox kwam. Populaire artiesten uit de beginjaren waren bijvoorbeeld Aretha Franklin en Sam Cook.
Dansen werd in de Mac Donald aanvankelijk ook niet toegestaan, al probeerden gasten dat soms wel even. Enkele bekende bezoekers waren onder meer dichter Gerrit Komrij en de later zo beroemd geworden horeca-ondernemer Manfred Langer.
In de jaren '60 was mevrouw Beets barvrouw in de Mac Donald. Zij was de vriendin van Charles (Karl) Chocholka, die op twee hoog boven het café woonde, en haar kleinzoon Ferry kwam weleens tijdens haar werktijd op bezoek en kreeg dan zakgeld van de cafébezoekers. Wat later was er ook nog een barman genaamd Jan, die hetero en getrouwd was.
*
Overname van de Mac Donald
Volgens het boekje
De Roze rand van donker Amsterdam werd de Mac Donald begin jaren zeventig overgenomen door een Oostenrijker die de zaak nog netter maakte dan hij al was. Naar verluidt ging het daarbij om Walter Spielauer, die op 3 maart 1944 in Linz geboren was en in 1972 naar Amsterdam was gekomen. Hij overleed al op 17 maart 1988, slechts 44 jaar oud.
*
Volgens het bevolkingsregister stond Wagenhuis nog van 20 december 1973 t/m 14 november 1977 op de Reguliersdwarsstraat 11 hs ingeschreven,
* dus mogelijk nam Spielauer de zaak op laatstgenoemde datum over.
Herinneringen aan de Mac Donald
In
De Roze rand van donker Amsterdam vertelt een vroegere bezoeker dat het café rond 1965 door de politie voor drie maanden gesloten werd omdat seksueel bedoelde aanrakingen waren geconstateerd. Een andere vaste gast kon zich daar echter niets van herinneren en volgens hem was er nooit last met de politie omdat het er altijd zo netjes aan toe ging.
Advertentie van de Mac Donald Bar in de Man
to Man Map & Guide of Amsterdam 1979/1980
Herinneringen van Rijkjan Sikkel
Vanaf 1965 werd de Mac Donald ook bezocht door homorechtenactivist Rijkjan Sikkel, die er in zijn levensboek het volgende over vertelt:
Een bar waar ik veel naartoe ging was de
toenmalige MacDonald. Deze stond in de
Reguliersdwarsstraat en was een kleine tent,
maar uiterst populair.
Ook bij een wat jonger
publiek, dus daar voelde ik mij heel erg thuis.
De prijzen waren normaal, maar als ik 's avonds
uitging, dan kon ik mij maar een kwartje voor
de portier en één consumptie permitteren. Echt
niet meer, want anders kon ik de rest van de
week niet meer uit.
Een van de obers, Gerard,
zei op een gegeven moment tegen mij: 'Rijkjan,
ik vind het helemaal niet erg dat je niet zoveel
te besteden hebt, maar als iemand jou een
drankje aanbiedt, zeg dan alsjeblieft "ja", want
wij hebben een handel hier. Dan zeg je even gedag tegen die persoon en dan ga je gewoon
weer je eigen gang.'
Terwijl ik altijd dacht dat als
ik een drankje accepteerde, ik dan bij iemand
moest gaan zitten en een drankje terug moest
aanbieden. Voor wat hoort wat, in die zin.
Herinneringen van Johan en Gerard
Circa 1966 werd Johan de Graauw, die toen in de keuken van het American Hotel werkte, door een collega meegenomen naar de Mac Donald. Nadat de portier ze had binnengelaten werd Johan voorgesteld aan Gerard Lubbers. Johan ging toen vaker naar de zaak en bij de derde keer sloeg de vonk over en begonnen de twee een relatie, waarna ze al snel gingen samenwonen.
In 1972 openden ze samen de kleine bistro Cartouche in de Jordaan, wat een favoriete plek van veel artiesten werd. In 2026 waren Johan en Gerard 60 jaar samen en kregen ze burgemeester Halsema op bezoek en werd zowel in
Het Parool als in de documentaire 'Eeuwige Liefde' van Omroep MAX aandacht aan hen besteed.
Herinneringen van Coos Huijsen
In zijn boek
Homo politicus uit 2016 vertelt voormalig CHU-kamerlid Coos Huijsen hoe de Mac Donald de eerste homokroeg was die hij bezocht, ergens eind 1972: Na aangeklopt te hebben, keek de portier door het luikje in de deur...
Net toen hij had gezegd dat de tent vol was, verliet een van de bezoekers het café. We keken elkaar recht in het gezicht. Hij bleek een van de Nederlandse topheadhunters, de bekende Johan de Vroedt. Zich triomfantelijk omkerend, riep hij: "Dat had ik altijd al gedacht. Hij is homo. Die moet je binnenlaten!
Hierdoor voelde ik me wat ongemakkelijk - even maar. Toen dook ik de kroeg in. De geur van eau de toilette en aftershave kwam me tegemoet, en Shirley Basseys 'Diamonds are Forever' overstemde alles. Ik zou deze topper die zomer nog talloze malen in veel homotenten horen.
Huijsen herinnert zich ook nog dat de bezoekers niet alleen over serieuze onderwerpen spraken, maar dat er ook veel over seks gekletst werd, waarbij mannen nog vaak op de ouderwetse manier als "zij" of "meid" e.d. werden aangeduid.
Verkoop van de Mac Donald
Begin 1981 werd de Mac Donald door Walter Spielauer voor veel geld verkocht aan Lou Charité. Deze laatste liet zich op 11 februari 1981 op het adres Reguliersdwarsstraat 11 registreren, maar op 12 mei vertrok hij al weer naar zijn eerdere woning aan de Middenweg 139.
*
Charité was de eigenaar van de legendarische homodiscotheek DOK aan het Singel, die hij kort tevoren verkocht had. Om zijn (veel jongere) vriendje toch nog wat om handen te geven, kocht Charité toen de Mac Donald voor hem. Dit werd echter geen succes en in 1982 verkocht Charité de zaak aan Manfred Langer. Deze maakte er toen de gay bar
Traffic van.
Lou Charité overleed op 13 januari 1991, bijna 89 jaar oud.
*
Links en bronnen
- De Gaykrant:
55 jaar homohoreca in 'de Reguliers'
- Wikipedia:
DOK (homodiscotheek)
- Gert Hekma e.a.,
De roze rand van donker Amsterdam, De opkomst van een homoseksuele kroegcultuur 1930-1970, Amsterdam 1992, p. 79.
- Herinneringen van Coos Huijsen en Dave Wainwright.
