Na de eerste glorietijd van de Reguliersdwarsstraat begin jaren '80, begon in 1989 opnieuw een bruisende periode, waarvan het beeld vooral bepaald werd door de Havana.
Danscafé Havana
De tweede glorietijd van de Reguliersdwarsstraat begon met de opening van danscafé Havana in 1989. Deze zaak was opgezet door Frans Monsma, die in de jaren '80 ook al met Downtown en April enorm succesvol was geweest.
Ook de Havana werd weer een zaak waar iedereen welkom was en die al snel razend populair werd bij zowel homo's als hetero's, beide zowel van autochtone als allochtone afkomst. In het bijzonder kwamen al deze mensen af op de wat meer alternatieve en vernieuwende muziek, gedraaid door DJ's al Groovemaster Johnson en Natarcia. Spraakmakend waren de Hollywoodfeesten die samen met discotheek iT georganiseerd werden en de extravagante travestie-optredens, waarmee Nickie Nicole beroemd zou worden.
Begin van een Hollywoodparty voor de Havana,
met in het midden Manfred Langer (begin jaren '90)
- klik op de foto voor een vergroting -
(foto: collectie Frans Monsma)
Hollywoodparty beginnend bij de Havana
en eindigend bij de iT (1991)
(video: Jan Greeve)
Gay discotheek iT in de Amstelstraat (1991)
(foto: David Jarrett)
klik er op voor een vergroting
Houseparties
De Havana werd hiermee dé plek waar men begin jaren '90 de avond begon, om dan vervolgens de nacht door te halen in de toen nog vrijwel letterlijk grenzeloze sferen die in de disco's Richter, RoXY (met de fameuze Gay Night op woensdag) en iT (met extravagante Gay Nights op zaterdag) werden gecreëerd.
De Gay Nights in RoXY en iT werden georganiseerd in samenwerking met de Havana, zoals ook in de jaren '80 al vergelijkbare feesten in Flora Palace, de voorloper van de iT, werden georganiseerd in samenwerking met Downtown en April.
Bij deze feesten gingen mannen en vrouwen, homo's en hetero's en alles wat daartussen zat en daarbuiten viel nog volledig samen op in uitbundige extravagantie. Het zouden de jaren worden van de wilde houseparties, van een tot dan toe ongekende dans- en clubcultuur.
Koninginnedagviering in de Reguliersdwarsstraat in 1995
Homodisco
De opening van de Havana en de iT in 1989 betekenden een klap voor de net een jaar eerder geopende homodiscotheek April's Exit in de Reguliersdwarsstraat zelf. Maar toen men een beetje aan de nieuwe concurrentie gewend was, werd vanaf 1992 ook de Exit weer populair. Onder leiding van Kooistra's compagnon Louis Röst en pachter Ernst Verhoeven en diens compagnon Jan Veenendaal werden toen allerlei ludieke ideeën uitgevoerd.
Dit begon met het feest Exit's Erotica in juni 1992, waarvoor de zaak werd verbouwd en een veel stoerdere, meer basic en high tech inrichting kreeg. Een hele reeks feesten, nieuwe DJ's, erotische en zelfs pornografisch getinte optredens en tenslotte een darkroom maakten dat de Exit al snel weer te klein werd, ondanks dat hij in die tijd dagelijks geopend was.
Feest ter gelegenheid van 5 jaar Homomonument
bij de Westerkerk op 11 september 1992
(collectie IHLIA-Homodok)
Homozaken
Naast al deze discofeesten bleven ook de homocafé's onverminderd populair: met Downtown op nummer 31, de beroemde April op nummer 37 en de disco en het café van April's Exit op nummer 42, bloeide de homohoreca in de westelijke Reguliersdwarsstraat onverminderd voort.
Daarentegen was in het oostelijke deel van de straat de situatie begin jaren '90 wat minder florissant. De homo(vriendelijke)zaken uit de jaren '80 waren daar inmiddels allemaal weer 'normale' café's geworden.
De homohorecazaken begin jaren '90
17: Havana
31: Downtown
37: Café April
42: Discotheek Exit
Sluitingen
De gouden jaren '90 liepen langzaam maar zeker af toen achtereenvolgens de grote discotheken aan hun eind kwamen: de iT in z'n oude vorm stierf met de dood van Manfred Langer in 1994 en de RoXY ging tijdens de uitvaart van oprichter Peter Giele in 1999 zelfs geheel in vlammen op.
In de Reguliersdwarsstraat zelf ging de tweede glorietijd ten einde toen in 1996 discotheek Richter de deuren sloot en het met de Havana, na de overname daarvan door Sjoerd Kooistra in 1997, ook langzaam maar zeker bergafwaarts ging.
In 1994 begon de eerste wasteland party
In 1996 opende Jeffrey Joemman de reality Bar en trok daarmee alle zwarte jongens weg bij Havana. Reality draaide caribische muziek, in de Havana was het voornamelijk clubmuziek. Met de Havana ging het toen bergaf, binnen een jaar kon Frans Monsma de zaak toen nog goed verkopen aan Sjoerd Kooistra.
Opsplitsingen
De twee hoogtijperiodes van de Reguliersdwarsstraat werden gekenmerkt door gezamelijk uitgaan van homo's en hetero's, autochtonen en allochtonen. Vanaf de tweede helft van de jaren '90 splitste deze gezamelijkheid zich echter op in verschillende subculturen.
Homo en hetero gingen uit elkaar, evenals clubs en feesten, en er ontstonden aparte richtingen, elk met hun eigen zaken en hun eigen publiek.
Feesten
Na het hoogtij van de grote discotheken ging de housemuziek een eigen leven leiden in de vorm van steeds grotere feesten. Deze kwamen in de plaats van de door disco's en clubs zelf georganiseerde clubavonden. Voor de nieuwe feesten stellen grote zaken alleen nog hun faciliteiten ter beschikking van externe organisatoren. Een voorbeeld hiervan is Chemistry, dat in 1995 begon in de Escape aan het Rembrandtplein. Enkele jaren later zouden daar ook vergelijkbare feesten voor homo's georganiseerd gaan worden, zoals Salvation en Reflexxx.
Noordzijde van de Reguliersdwarsstraat, begin jaren '90
(foto: Cliff Bailey)
Festivals
Nog grotere feesten gignen in de open lucht gehouden worden, bekendste voorbeeld daarvan is het in 1994 begonnen Dance Valley in Spaarnwoude, tussen Amsterdam en Haarlem.
De in 1996 voor het eerst gehouden Canal Parade van de Gay Pride kan in dit kader gezien worden als een openluchtfestival voor homo's en hetero's samen. De straatfeesten die ter gelegenheid van Gay Pride in de Reguliersdwarsstraat georganiseerd werden, vormden een voortzetting van de straatfeesten uit de jaren '80.
Gay Pride
Bij de Gay Pride speelden de grote zaken in de Reguliersdwarsstraat een voorstrekkersrol. Het werd opgezet vanuit de Havana. De eerste keer in 1996 of 1997 deden ook Downtown, April en Exit met een boot mee en wonnen direct al de eerste prijs voor beste boot. Nadien zouden zij deze prijs nog drie keer winnen, in 1998, 2000 en 2006.
Voor het laatst deden de Kooistrazaken mee in 2008, daarna werd het te duur, want een opgetuigde boot kost nu al gauw 25.000 euro. De boten werd verzorgd door Quinq uit Amsterdam, met wie Kooistra een goede relatie had.
In de straat zelf werd in 1997 voor het eerst een groot Gay Pride-straatfeest georganiseerd met een podium tegenover Downtown. Pachter Alex Visser en zijn compagnon Inez Grondhuis kregen er in 1998 ook April, Exit en Havanna bij.
In deze jaren was er alleen een podium met Gay Pride. Met Koninginnedag stonden de DJ's boven de April en werd de muziek met luidsprekers naar links en rechts de straat in geleid.
Op 10 juni 1999 werd de Soho geopend. Deze zaak werd gerund door Angelique Schippers en Marcel Rodenburg, onder verantwoordelijkheid van Alex Visser als pachter. Angelique zou in 2002 de ARC starten en profiteerde ervan dat in datzelfde jaar de Havana gesloten werd.
Gay Games
Bij de Gay Games van 1998 werd Paul de Leeuw geweigerd op te treden op de Dam, maar was wel welkom in de Reguliersdwarsstraat, waar hij optrad op het podium tegenover Downtown.
De artiesteningang was de parkeergarage van de Gouden Bocht, vanwaaruit ze via de nooduitgang rechtstreeks op het podium konden komen.
bij deze gelegenheid of met Koninginnedag 1998 traden in de reguliers naast Paul de Leeuw ook Gorden, Tony Neef en Willeke Alberti op.
samen met het optreden van Kylie minogue was dit 1 van de 2 hoogtepunten van de tweede helft van de jaren '90.
Specialisaties
Naast deze steeds grotere feesten ontstonden tegelijkertijd nieuwe clubs voor liefhebbers van meer gespecialiseerde muziekgenres. Hiphopcafé De Duivel, dat sinds 1992 in het oostelijke deel van de Reguliersdwarsstraat gevestigd is, kan als een vroeg voorbeeld daarvan gezien worden. Met de in 1998 geopende Urban Club Ministry aan het westelijke en club Margaritas aan het oostelijke uiteinde van de straat begon vervolgens de volgende periode in de horecageschiedenis.
Eén van de absolute hoogtepunten uit de geschiedenis van de Reguliersdwarsstraat was het optreden van de Australische popzangeres Kylie Minouge tijdens de Gay Pride, op zaterdag 5 augustus 2000.
Voor het gebruikelijke straatfeest van de Gay Pride had pachter Alex Visser het hele programma al rond, toen twee weken vantevoren platenmaatschappij EMI hem belde met de mededeling dat Kylie kwam optreden.
Er werden echter wel veel eisen gesteld: zo mocht er bijvoorbeeld geen reclame voor het optreden worden gemaakt. Dit omdat er anders teveel mensen op af zouden komen. Toch werd in allerijl een vliegtuigje met een reclamebanner geregeld, dat 's middags tijdens de canal Parade over de stad vloog.
Kylie zelf logeerde in hotel The Grand, waar ze met de dansers haar optreden oefende op een oppervlakte ongeveer zo groot als het podium dat in de Reguliersdwarsstraat was gebouwd.
In de straat was een brugpodium gebouwd ter hoogte van de Exit. Daarachter was een ME-busje opgesteld voor als het toch uit de hand zou lopen. Ook waren er minstens 3 TV-ploegen bij en voor homo-omroep MVS werd het optreden gefilmd vanuit een raam boven de April:
Het optreden van Kylie Minogue in de Reguliers-
dwarsstraat, tijdens de Gay Pride 2000
(video: MVS Gaystation)
Ondanks de weinige publiciteit waren er via mond tot mond reclame toch een zodanig groot aantal mensen op af gekomen, dat dit waarschijnlijk één van de drukste en grootste straatfeesten ooit was. De drankomzet viel echter tegen, want de drukte was zo groot dat mensen gewoonweg niet bij de buitentaps konden komen.
Tijdens haar optreden zong Kylie Minouge de nummers "Step Back In Time", "What Do I Have To Do", "Spinning Around" en "Better The Devil You Know". Na afloop ging ze nog voor een signeersessie naar de Fame Music Store in de Kalverstraat.
Voor Alex Visser was dit een hoogtepunt dat niet meer te overtreffen viel. Hij besloot dan ook om kort daarna te stoppen als pachter van de grote Kooistrazaken. Voor de Reguliersdwarsstraat begon weer een nieuw hoofdstuk...
Artikelen
- Eelco Meulman, Geen disco, geen café, maar een danscafé, in: NRC Handelsblad, 27 juni 1989.
- Rob van den Berg, Café Reality in Amsterdam: "Blank en bruin onder een dak", in: Gay Krant, nr. 346, 21 nov. 1997.
- Paul Roggema, Shoppen en uitgaan in de Reguliersdwars- straat, in: Culture & Camp, jrg. 3 (1997), nr. 34 (dec.)
- Patrick Meershoek, Alle dagen feest, in: PS van de Week, 25 juli 2009, p. 8-15.
Lees ook:
- Manfred Langer, Alle geheimen van de iT, Uitgeverij Arena, Amsterdam 1993.
- Ben Holthuis, Manfred Langer: That's iT, Uitgeverij BZZToH, 's Gravenhage 1994.
