Als zoon van een caféhouder in Norg in Drenthe, werd Sjoerd Kooistra in 1951 geboren in Gro- ningen. Op 21-jarige leeftijd neemt hij al de zaak van zijn overleden vader over en eind jaren '70 opent hij in de stad Groningen zijn eerste eigen café: Bommen Berend.
Begin jaren '80 bezit hij al de hele zuidzijde van de Groningse Grote Markt en in de volgende jaren zou hij een imperium opbouwen, dat op dit moment bestaat uit ruim 85 horecazaken verspreid over heel Nederland.
Met een geschatte jaaromzet van 122 miljoen euro in 2007, kwam Kooistra in 2008 op de tiende plaats van de Misset Horeca Top-100, de ranglijst van de grootste horecabedrijven van ons land. Zijn homohorecazaken in de Reguliersdwarsstraat zijn goed voor een gezamelijke jaaromzet van ca. 5,5 miljoen euro.
In Amsterdam heeft Kooistra zo'n 20 zaken aangekocht of gevestigd, waaronder The Three Sisters aan het Rembrandtplein en het Leidseplein, de Oesterbar, de café's Dante, Hoppe, Cox, Dantzig en het Ritz Café. In de Reguliersdwarsstraat ging het om Oblomow, April, Downtown, Exit, Soho en Havana.
Diverse van deze zaken in Amsterdam heeft hij inmiddels weer van de hand gedaan, waardoor het aantal vestigingen van Kooistra hier langzaam afneemt. Belangrijkste reden daarvoor is volgens zijn eigen zeggen dat het in Amsterdam niet is toegestaan om meerdere café's met elkaar te verbinden tot één grote zaak. In Enschede en Groningen is dat bijvoorbeeld wel mogelijk.
Verslag van de Misset Horeca Top-100 van 2008
met vanaf 7:07 een gesprek met Sjoerd Kooistra
Eind 2004 kwam Sjoerd Kooistra ook zelf naar Amsterdam, nadat hij daar een woning aan de Herengracht nr. 581 had gekocht. Hij liet dit pand eerst nog volledig in oude luister herstellen en van modern comfort voorzien. Vanuit deze woning kon hij zich beter met zijn Amsterdamse zaken bezighouden. Het was, zoals hij dat zelf omschreef, een "terugkeer naar de werkvloer".
Naast dit grachtenpand bezit Kooistra al langer een kapitale villa in Berg en Dal nabij Nijmegen en had hij een inmiddels weer verkocht huis in de Spaanse badplaats Marbella. Als hij nu in Spanje verblijft logeert hij op zijn eigen jacht, dat aanvankelijk in Ibiza lag, maar in de winter van 2005 naar Barcelona werd verplaatst.
Het vermoedelijke jacht van Sjoerd Kooistra,
zoals in 2004 gesignaleerd op Ibiza
(foto: Marius Bakker)
Zijn woning aan de Herengracht heeft Kooistra in januari 2008 weer verkocht: voor een bedrag van 6,9 miljoen euro aan vastgoedhandelaar Jan-Dirk Paarlberg. Reden voor deze verkoop was dat Kooistra's levenspartner Dick Loorbach dit kapitale grachtenpand te groot en te onpersoonlijk vond en liever niet meer in Amsterdam wilde wonen. Inmiddels laten ze een nieuw huis bouwen in een natuurgebied bij Marbella.
Kooistra kwam in 1984 naar Amsterdam. Zijn eerste zaak daar was café Oblomow, dat hij aankocht van de compagnons Rob Leistikow en Tjalle Kymmell. Zij waren ook eigenaar van de roemruchte discotheek 36 op de Schaal van Richter, waarop Kooistra in datzelfde jaar nog een optie nam.
Daarna zou hij geleidelijk aan alle homohorecazaken in de Regu- liersdwarsstraat in handen krijgen: in 1986 kocht hij café April en coffeeshop Downtown. Vanuit April werd vervolgens in 1988 discotheek (April's) Exit geopend.
Kooistra exploiteerde deze zaken aanvankelijk samen met zijn eveneens uit Groningen afkomstige compagnon Louis Röst. Daarbij was deze laatste hoofdzakelijk verantwoordelijk voor de Reguliersdwarsstraat, waar Kooistra zelf zich toendertijd weinig mee bemoeide.
Het compagnonschap met Louis Röst werd in augustus 1996 ontbonden. De zaken werden zodanig verdeeld dat Kooistra de café's en Louis de restaurants kreeg. Later zou Louis Röst ook nog meerdere bekende Amsterdamse café's aankopen, waaronder Wildschut en Van Puffelen. Sjoerd Kooistra werd door deze boedelscheiding de volledige eigenaar van de bekende Regulierszaken.
Toen Leistikow en Kymmell in 1996 discotheek Richter van de hand wilden doen, deed Kooistra een beroep op zijn optie en zo kreeg hij, na enig getrouwtrek over de koopsom, ook deze zaak in handen.
Omdat Richter als discotheek aardig aan z'n eind was, liet Kooistra de zaak compleet verbouwen en inrichten volgens zijn eigen Drie Gezusters-concept. In 1999 werd het weer geopend onder de naam Soho. Ondertussen had hij in 1997 nog het populaire danscafé Havana aangekocht, maar dat liet hij in 2002 om financiële redenen sluiten.
Zo was Sjoerd Kooistra rond de millenniumwisseling eigenaar geworden van alle grote homozaken in de Reguliersdwarsstraat, die sindsdien ook wel de "Kooistra(dwars)straat" wordt genoemd.
Advertentie voor de Kooistrazaken uit 2000
Dit 'monopolie' werd echter weer doorbroken met de opening van de ARC in 2002. Kooistra zou Kooistra niet zijn als hij deze goedlopende cocktailbar niet graag had overgenomen, maar dit lukte hem pas vijf jaar later. In de herfst van 2007 deed hij een bod dat de eigenaren van de ARC niet konden afslaan en ging per 1 december 2007 ook deze zaak in handen van Sjoerd Kooistra over.
Hoewel deze aankoop prefect past in zijn beleid om succesvolle zaken aan te kopen, zegt hij vanuit deze positie tevens beter te kunnen meewerken aan de veiligheid voor homo's in de straat. Dit mede om, ook in zijn eigen belang, het verbleekte homo-imago van Amsterdam en van de Reguliersdwarsstraat weer op te poetsen.
Sjoerd Kooistra aan boord van de Reguliersboot
tijdens de Gay Pride Canal Parade van 2008
(foto: www.gayplaces.nl)
Zo verklaarde Sjoerd Kooistra in november 2007 in Het Parool dat hij met Koninginnedag betere artiesten wil aantrekken, als straat wil deelnemen aan de Gay Pride en voor de veiligheid de portiers met elkaar in verbinding wil brengen en bewakings- camera's in de straat wil ophangen. Van dat laatste is echter tot nu toe niets gekomen.
Meer in het algemeen lijkt Kooistra echter tegelijkertijd ook een beetje af te willen van het specifieke homo-karakter van zijn zaken in de Reguliersdwarsstraat. Dit blijkt onder meer uit de volgende uitspraak in hetzelfde Paroolartikel:
"Ik wil een liberale straat maken, waar zowel homo's als hetero's komen. De tijd dat homo's apart uitgaan, is voorbij. Homo's worden niet meer apart behandeld. Vrouwen zijn in de straat ook welkom. Dat is het leuke van deze straat."
Anderzijds werd in februari 2009 bekend gemaakt dat Sjoerd Kooistra een aandeel heeft genomen in GBBS Media BV, de uitgever van het homo lifestyle magazine Winq, dat eerder al concurrent sQueeze overnam en als sponsor van Kooistra's homozaken optrad.
Sjoerd Kooistra is erg betrokken bij de inrichting van zijn zaken. Meestal koopt hij goedlopende, goedgelegen en bekende hore- cagelegenheden en laat die dan volledig verbouwen.
Daartoe doet hij dan vaak samen met zijn vriend Dick eerst ideeën op in het buitenland en bepaalt dan in welke stijl de zaak wordt ingericht. Niet zelden zoekt Kooistra vervolgens ook persoonlijk de meubelstukken en andere interieurdecoraties uit. Een concept dat succesvol blijkt, past hij dan vervolgens op meer plaatsen toe.
Zo zou hij de draaiende bar, oorspronkelijk bedacht door Louis Röst, en het idee van drie verschillende sferen, zoals allemaal in de oude April te vinden waren, meermalen laten toepassen in zaken die sindsdien allemaal in De Drie Gezusters werden omgedoopt.
De kenmerkende Drie Gezusters-stijl
(hier de bovenbar van de Soho)
Maar het meest kenmerkend voor de Drie Gezusters-zaken is wel het klassieke Engels-Amerikaanse interieur. Dat werd eerst- maals toegepast in Kooistra's De Drie Gezusters in Groningen, vervolgens in de Soho en nadien ook in De Drie Gezusters in meerdere andere steden, alsmede in alledrie de The Three Sisters in Amsterdam.
Volgens hem zijn zulke concepten tegenwoordig van groot belang: een biertje drinken kan je immers ook thuis, daarom gaat het erom mensen een concept, een sfeer te bieden die leuk en aantrekkelijk genoeg is om naar toe te gaan.
Sommigen vinden dat Sjoerd Kooistra de horeca hiermee tot een eenheidsworst maakt, maar anderzijds is zijn aanpak wel één van de meest succesvolle Nederlandse horecaformules geworden. Mede daarom is het niet verwonderlijk dat de Drie Gezusters-formule Kooistra na aan het hart ligt en zelfs zijn liefhebberij genoemd wordt.
Kooistra besloot zich daarom op deze formule te concentreren en sloot daartoe op 1 december 2008 een omvangrijk contract met het bierbrouwerijconcern Heineken. Daarbij bracht hij zijn Drie gezusters-formule onder in een gezamelijke nieuwe BV, met als doel dit concept in heel Nederland en mogelijk ook in het buitenland uit te rollen.
Al in april 2008 had Sjoerd Kooistra voor 30 van zijn zaken brouwerij InBev verruild voor Heineken. Als gevolg daarvan zouden in de Reguliersdwarsstraat de Exit, het Exit Café en de nieuwe April overstappen van het door InBev gebrouwen Dommelsch naar Heineken bier. De Soho schonk al Heineken en alleen de ARC tapt nu nog Grolsch.
Een heel ander soort interieur dan dat van De Drie Gezusters liet Sjoerd Kooistra in 2008-'09 in de April bouwen. Voor deze beroemdste homozaak van Amsterdam schakelde hij niemand minder dan Eric Kuster in, die eerder al topzaken zoals de ARC in de Reguliersdwarsstraat en Jimmy Woo en Club Roque elders in Amsterdam had ontworpen.
Het nieuwe interieur van de April (2009)
De nieuwe samenwerking verliep dermate goed, dat Eric Kuster inmiddels al drie nieuwe opdrachten van Kooistra heeft gekregen.
Veel mensen zullen denken dat Sjoerd Kooistra eigenaar van zijn horecazaken is, in de zin van dat hij eigenaar is van de betref- fende panden. In de meeste gevallen is hij echter alleen eige- naar van de onderneming en dus niet van het gebouw, waarin die onderneming gevestigd is.
Veel panden waarin horecazaken zitten zijn eigendom van grote brouwerijen. Zij verhuren het pand dan aan een horeca-onder- nemer onder de verplichting hun bier af te nemen.
In Amsterdam zijn de meeste café's op die manier eigendom van Heineken, maar in de Reguliersdwarsstraat is, voor zover bekend, alleen het pand van de Soho eigendom van een brouwerij geweest.
Alle overige gebouwen waarin de grote homohorecazaken in de Reguliersdwarsstraat zitten hebben vanoudsher verschillende eigenaren. Dat zijn zowel particulieren, kleinere holdings alsook grotere vastgoedondernemingen.
Sjoerd Kooistra is alleen van het pand van de Exit ook daadwerkelijk de eigenaar. Alle andere panden in de Reguliersdwarsstraat huurt hij van anderen. Daarbij is hij overigens niet persoonlijk de huurder, maar zijn onderneming Plassania Beheer BV, waarvan hij sinds 1982 de enige aandeelhouder en bestuurder is.
Plassania Beheer verpacht deze verschillende horecazaken dan weer, zij het niet aan pachters persoonlijk, maar aan een BV. Aanvankelijk waren dat BV's van de pachter zelf, zoals de AP-EX Horeca Holding BV waarmee sinds 2000 eerst de April en de Exit en later ook de Soho gepacht en gerund werden.
Op die manier droeg echter enerzijds de pachter het volledige risico en was hij anderzijds moeilijk weg te krijgen wanneer hij eenmaal huurbescherming genoot. Eind 2004 werd daarom voor de exploitatie van April, Exit en Soho de Reguliers BV opgericht, waarvan de pachter alleen nog directeur is en de aandelen in handen zijn van de aan Kooistra gelieerde Gouden Kooi BV.
Als een zaak eenmaal nieuw ingericht is, wordt deze geheel compleet verhuurd aan een zogeheten pachter. Die hoeft hierdoor zelf niet of nauwelijks te investeren. Dit verpachten is in de horeca gebruikelijk, maar bij Kooistra komt daar natuurlijk bij dat hij zijn vele zaken nooit allemaal zelf kan leiden.
Op deze manier zijn de bijna 90 zaken van Kooistra verpacht aan ruim 60 pachters. Diverse van hen huren dus, meestal samen met een compagnon, een aantal zaken tegelijk.
Voor de afzonderlijke zaken wordt in die gevallen een manager aangesteld voor de dagelijkse leiding. Enkele pachters van de Reguliersdwarsstraatzaken hadden eerder al in Groningen voor Kooistra gewerkt.
Sjoerd Kooistra met een voormalige pachter en Miss Windy Mills in de Soho
(foto: www.misswindymills.com)
In de Reguliersdwarsstraat werden de April en de Exit van 1990 tot augustus 1996 gepacht door Ernst Verhoeven en zijn compagnon Jan Veenendaal, die in 1994 ook Coffeeshop Downtown erbij kregen. Zij werden opgevolgd door Alex Visser en Inez Grondhuis, die op hun beurt in 1998 de Havana er nog bij kregen. Zij pachtten deze vier zaken tot het jaar 2000.
Daarna kreeg Downtown weer een eigen pachter en kwam er voor April en Exit eveneens een nieuwe pachter, die in 2003 ook de Soho erbij kreeg. Na diens vertrek in 2004 werd de exploitatie tijdelijk waargenomen door Martin Nijdam, tot eind 2005 de huidige pachter aantrad, zij het niet meer op eigen titel, maar als directeur van Reguliers BV.
Dat April, Exit, Soho en ARC in één hand zijn, is niet alleen een juridische en organisatorische kwestie, maar is ook zichtbaar aan bijvoorbeeld het feit dat logo's en advertenties vroeger door hetzelfde bureau werden ontworpen en de homepages van deze zaken van dezelfde makelij zijn. Sinds april 2008 presenteren de zaken van Reguliers BV zich bovendien met de gezamelijke website www.reguliersonline.nl.
In juni 2009 vertrokken de pachter en zijn compagnon en werd de leiding van Reguliers BV overgenomen door Martin Nijdam, die ook al in 2004 de exploitatie van de grote homozaken had waargenomen. Voor de Reguliersdwarsstraat is wel een eigen straatmanager aangesteld, die de managers van de afzonderlijke zaken aanstuurt.
In november 2009 werd bekend dat Sjoerd Kooistra 31 van zijn zaken gaat verhuren aan bierbrouwer Heineken. Het gaat daarbij om zaken in Groningen en Amsterdam, waaronder die in de Reguliersdwarsstraat. De deal, die loopt tot 2021, houdt in dat Heineken de betreffende zaken gaat huren van Kooistra en ze doorverhuurt aan BV's die de café's dan weer verpachten aan de verschillende exploitanten.
Voor wat betreft de Reguliersdwarsstraat betekent de nieuwe regeling dat Heineken de grote homozaken huurt van Plassania Beheer en ze doorverhuurt aan de Gouden Kooi BV. De Gouden Kooi BV verpacht de zaken dan aan de Reguliers BV, die verantwoordelijk is voor de exploitatie.
Redenen voor de nieuwe constructie zouden zijn dat Sjoerd Kooistra op deze manier niet meer rechtstreeks met de verschillende zaken te maken heeft en dat Heineken zich ervan verzekerd weet dat de café's hun bier zullen blijven tappen.
Sjoerd Kooistra kwam in 2003/'04 in opspraak toen meerdere van de Amsterdamse pacht-BV's binnen korte tijd failliet gingen. De betreffende zaken bleven, op enkele uitzonderingen na, echter gewoon doordraaien, zodat vermoed werd dat het om faillissementsfraude zou gaan. Tot een veroordeling is het echter nooit gekomen.
Voor het Amsterdamse stadsbestuur was dat aanleiding om verdachte aanvragen voor een horecavergunning voorlopig te weigeren. Om weer voor de benodigde vergunningen in aanmerking te komen heeft Kooistra toen in 2004 ingestemd met de voorwaarden dat zijn naam op de horecavergunningen zou komen en dat hij voortaan ook persoonlijk financieel nauw bij de verpachte zaken betrokken blijft.
Daartoe heeft hij eind 2005, middels de Gouden Kooi BV, een belang van 51% of meer genomen in de aandelen van de BV's waarmee zijn Amsterdamse zaken gepacht worden.
Enige tijd later heeft hij die aandelen echter overgedragen aan zijn nichtje en vertrouwelinge Grietje van der Veen, wat volgens hemzelf niet in strijd is met de gemaakte afspraken.
Nadien zijn er met de gemeente geen bijzondere problemen meer geweest. Wel bleek eind december 2009 dat Heineken een kort geding tegen Kooistra had gewonnen. Omdat de huur voor de Exit en het Exit Café te laat zou zijn betaald, kreeg Heineken van de rechter toestemming om beide zaken te ontruimen als de vordering niet alsnog binnen twee weken zou worden voldaan.
Begin januari 2010 werd ook een dreigend kort geding van brouwerij InBev tegen Kooistra op het laatste moment afgeblazen. Dit ging om een bedrag van liefst 10 miljoen euro dat deze brouwer nog tegoed zou hebben na Kooistra's overstap naar Heineken, maar waarvan Kooistra beweerde dat dat al vooruitbetaald was.
- Rob van den Berg, "Ik blijf liever achter de schermen", in: De Gay Krant, nr. 336, 4 juli 1997.
- Paul Roggema, Shoppen en uitgaan in de Reguliersdwars- straat, in: Culture & Camp, jrg. 3 (1997), nr. 34 (dec.)
- Bart Middelburg, Sjoerd Kooistra richt vizier nu op Gay Avenue, in: Het Parool, 10 november 2007.
- Edwin Reinerie, Koning Kastelein, in: Winq, nr. 17, dec. 2007/jan. 2008.
- Brouwerij Inbev: horecabaas Kooistra in financiële nood, in: Het Parool, 5 januari 2010.
Carričre
