Het eerste bericht over homo's in de Reguliersdwarsstraat stamt uit 1897. In een prostitutierapport van de politie wordt gerapporteerd over een waarneming van de heer Barvoet, die toen op nummer 44 moet hebben gewoond, schuin tegenover één van de bordelen in de straat:
De koetsier Ruitenschild en de heer Barvoet hebben mij ver- klaard (zij wonen vlak tegenover genoemd perceel) dat des avonds op het tweede bovenhuis vlak voor het raam 2 manspersonen zitten, die elkaar bepoederen en elkander liefelijkheden betonen.
De onzedelijkheden van die mannen zijn zo in het ooglopend, dat de dames v/d 'Nederlandsche Kinderbond' die ten huize van den heer Barvoet af- en toe vergaderen, er schande over spreken (...).
Elders in de stad
In Amsterdam ontstonden eind jaren '20 de eerste homokroe- gen. Deze waren in de oude binnenstad gevestigd, maar goed verborgen, want zodra de politie er lucht van kreeg, werd een eind aan de zaak gemaakt door de vergunningen in te trekken. Ook werden met enige regelmaat bezoekers meegenomen voor verhoor.
Reguliersdwarsstraat
In de Reguliersdwarsstraat was het eerste voor homo's toegan- kelijke café de zaak die in 1936 door Leenes werd geopend op nummer 21. Al meteen kreeg hij echter bezoek van de politie en kort daarop zei hij toe voortaan "alle homosexuelen te weren".
Hetzelfde gebeurde bij de Marathon Bar op 93. Die werd in 1941 geopend voor homo's, maar als gevolg van de strenge politie- controles werden zij nog geen jaar later al weer geweerd c.q. bleven eigener beweging weg.
Singel
Iets beter liep café Populair, dat sinds 1934 om de hoek aan de Singel nummer 536 gevestigd was. Ook daar trof de politie homo's aan en werden de nodige vergunningen voor drank en muziek geweigerd, maar desondanks bleef dit tot in de oorlog een redelijk druk bezochte homozaak.
Omgeving
Na de oorlog en in de jaren '50 waren er geen homocafé's in de Reguliersdwarsstraat. Wel kwamen er elders in de stad steeds meer en steeds gevarieerdere zaken waar homo's welkom waren.
Zo waren er diverse homozaken in de Paardenstraat en langs de Amstel en zat op de Reguliersbreestraat nr. 47 rond 1950 zelfs al een chique homocafé: Rigo.
In de jaren '60 kwam ook de Kerkstraat op als homostraat en werd het DOK (De Odeon Kelder) aan de Singel nr. 460 zelfs de grootste homodisco van Europa!
Centraal tussen deze concentraties van homohoreca lag de Reguliersdwarsstraat, die dan ook vanzelf een belangrijke verbindingsroute werd.
Mac Donald
Het was dan ook slechts een kwestie van tijd dat het eerste homocafé in de Reguliersdwarsstraat kwam: in 1963 werd het op nummer 11 door David of Daan Wagenhuis geopend onder de naam Mac Donald.
Het kwam bekend te staan als een keurige zaak, waar vooral ook jonge homo's kwamen die nog niet werden toegelaten bij het populaire DOK, vlak om de hoek. De Mac Donald zou het bijna 20 jaar volhouden: de zaak werd in 1982 gesloten.
Oostkant
Aan het andere uiteinde van de Reguliersdwarsstraat werd in 1968 op nummer 131 café 't Toplicht geopend door twee vrienden die gevaren hadden. Daarom trok deze zaak ook zeelieden en had het meer de Amsterdamse sfeer van de zaken rond het Rembrandtplein en langs de Amstel. In 1975 werd het, onder dezelfde naam, een gewoon café.
Downtown
Aan de Koningspleinkant van de straat openden in 1970 twee vrienden op nummer 31 coffeeshop Downtown. Het was aanvankelijk niet specifiek op homo's gericht, maar werd dat al snel en is dat tot op de dag van vandaag gebleven: zowel de oudste nog bestaande horecagelegenheid, als de oudste nog bestaande homozaak in de Reguliersdwarsstraat.
De homohorecazaken rond 1970
11: MacDonald
|
31: Downtown
|
131: 't Toplicht
|
De Viking
Zes jaar later, in 1976, werd tussen de Mac Donald en Down- town in, op nummer 17-19 de eerste homodisco van de straat geopend: de Viking.
Geheel in de geest van die tijd had deze zaak aanvankelijk een wat hippie-achtig karakter, maar daar kwamen al gauw de meer commerciële seks en drugs van hoerenjongens en drugsdealers voor in de plaats. Het kon haast niet anders of de Viking werd uiteindelijk in 1987 wegens deze drugshandel door de politie gesloten.
Het logo van de Viking
April
In 1981 opende op nummer 37 gaycafé April letterlijk haar deuren - niet als eerste publiekelijk zichtbare homozaak, want dat was Downtown in 1970, maar wel als eerste openbare homocafé dat ook 's avonds (tot 01.00 uur) open was.
Zoals de opening van Rose's Cantina in 1980 voor de gewone horeca, zo luidde de opening van April voor de homohoreca de gouden jaren '80 in.
Dat werden de jaren waarin de uitgaansgelegenheden van de Reguliersdwarsstraat trendsettend, uitdagend en spraakma- kend, kortom the place to be, waren!
Het oude logo van de April
Kooistra
Dit succes trok niet alleen bezoekers van buiten de stad aan, maar ook de Groningse horeca-ondernemer Sjoerd Kooistra. Hij deed in 1984 zijn intrede in de straat met de aankoop van het trendy eetcafé Oblomow.
Daarna zouden geleidelijk aan alle grote homozaken in de westelijke Reguliersdwarsstraat zijn eigendom worden, niet zozeer omdat het specifiek homozaken waren, maar vooral omdat ze zo goed liepen. Men sprak sindsdien van de "Kooistra(dwars)straat".
Advertentie voor diverse zaken in de westelijke
Reguliersdwarsstraat (medio jaren '80)
Doorbraak
Na het begin met de Mac Donald, gevolgd door de Traffic op nummer 11, De Viking op nummer 17-19 en Downtown op nummer 31, kwamen de homozaken met de opening van de April op nummer 37 steeds meer richting het midden van het weste- lijke deel van de Reguliersdwarsstraat te liggen.
Met dit gevarieerde rijtje populaire homo-uitgaansgelegenheden was de Reguliersdwarsstraat medio jaren '80 een homostraat geworden, die te vergelijken was met Castro Street in San Franscisco, Christopher Street in New York en Old Compton Street in London.
De homohorecazaken begin jaren '80
11: Traffic
17: De Viking
|
31: Downtown
37: Café April
|
105: Papillon
10: Favourite Taverne
6: 't Pandje
|
Oostkant
In het oostelijke deel van de straat, en in de Korte Reguliers- dwarsstraat als het verlengde daarvan, werden enkele van de vele kroegen aldaar in de jaren '80 ook homozaken of kregen tenminste de nodige homotoeloop.
Dat was bijvoorbeeld het geval bij Papillon op nummer 105 en bij 't Pandje op nummer 6 en de Favourite Tavern op nummer 10 van de Korte Reguliersdwarsstraat.
Hadden de homozaken in het westelijke deel van de straat een keurig, alternatief of trendy karakter, aan de oostkant waren het meer volkse café's, die aansloten bij de sfeer van de vele kroegen langs de Amstel en rondom het Rembrandtplein.
Advertentie van de Favourite Tavern uit 1984
(uit de gids "Amsterdam in je kontzak")
Oversteek
Aan de Koningspleinkant van de straat vonden tegen het eind van de jaren '80 diverse wisselingen van de wacht plaats: De Viking werd in 1987 gesloten, maar al in 1988 kwam er met April's Exit een nieuwe homodisco. Die werd geopend in het vroegere chique restaurant Salon Bar L'Entrée op nummer 42.
Hiermee stak de voordien louter aan de noordkant van de straat gevestigde homohoreca de straat over naar de zuidkant en kwam daarmee letterlijk en figuurlijk in het hart van de straat.
Sluitingen
Er werd in die jaren echter niet alleen geopend, maar ook ge- sloten: zo sloot in 1989 even verderop aan de Singel nummer 460 de legendarische homodisco het DOK uit 1952 definitief de deuren. In de Reguliersdwarsstraat kwam rond diezelfde tijd, met de sluiting van de Traffic, een eind aan de reeks homo- café's op nummer 11, waar het daar in 1963 was begonnen.
Zo werden tegelijk met de jaren '80 de oudste hoofdstukken uit het homo-uitgaansleven in deze omgeving afgesloten...
Advertentie voor Havana, Exit,
April en Soho uit 2000
Wilde jaren
Ondertussen waren de jaren '90 al begonnen met de opening van danscafé Havana in 1989 in het pand op nummer 17-19.
Deze zaak werd al snel heel populair: bij homo's vanwege de vele extravagante feesten en optredens, maar ook bij menig hetero vanwege de meer alternatieve en zeer vernieuwende muziek.
Hier begon men dan vaak de avond, om vervolgens de nacht door te halen in de toendertijd vrijwel letterlijk grenzeloze sferen die in de disco's Richter, RoXY (met een Gay Night op woensdag) en iT (met extravagante Gay Nights op zaterdag) werden gecreëerd.
Met daarnaast het nog steeds niet minder populaire Downtown op nummer 31, het inmiddels even trendy als beroemde April op nummer 37 en de discotheek April's Exit op nummer 42, waren de beginjaren '90 opnieuw een hoogtepunt voor de homohoreca in de westelijke Reguliersdwarsstraat.
De homohorecazaken rond 1990
17: Havana
31: Downtown
|
37: Café April
42: Discotheek Exit
|
|
Come-back
In het oostelijke deel van de straat was de situatie begin jaren '90 wat minder florissant. De homo(vriendelijke)zaken uit de jaren '80 waren inmiddels allemaal weer 'normale' café's geworden.
Pas in 1996 vond een come-back plaats, toen op nummer 129 de Reality bar werd geopend, speciaal voor homo's met een Latijns-Amerikaanse c.q. Caribische achtergrond.
(eveneens Caribisch, maar dan op hetero's gericht was de toenmalige Caribbean Dancing Margaritas ertegenover)
Toen in 2006 't Leeuwtje weer een homocafé werd, was de homogemeenschap ook weer helemaal terug in het centrum van dit deel van de straat.
Advertentie t.g.v. het 5-jarig bestaan
van de Reality Bar in 2001
Millenniumwisseling
De gouden jaren '80 en '90 liepen langzaam af toen achtereen- volgens de meest populaire discotheken aan hun eind kwamen: de iT in 1994, Richter in 1996 en RoXY in 1999. Ook met de Havana ging het sindsdien bergafwaarts, de sluiting daarvan in 2002 was het definitieve einde van de 'goede oude tijd'.
Maar ook nu was ondertussen voor de Reguliersdwarsstraat al een nieuw tijdperk begonnen. Voorbode was de opening van de Soho in 1999 en het werd een feit toen in 2002 de ARC werd geopend.
Met deze twee nieuwe zaken heeft de homohoreca zich defini- tief in het hart van de straat gevestigd en zijn de heteroclubs en -café's richting het Koningsplein verschoven.
De homohorecazaken in 2007
31: Downtown
37: Café April
|
36: Pub Soho
42: Exit Café + Club Exit
44: Bar ARC
|
105: Café 't Leeuwtje
129: Reality Bar
|
Veranderingen
De Soho en de ARC hebben in meerdere opzichten een nieuw tijdperk ingeluid.
Waar vroegere café's een relatief eigen gezicht hadden, zijn deze zaken volledig opgezet volgens een bepaald concept: de Soho volgens de 'Drie Gezustersformule' van Sjoerd Kooistra en de ARC als zogeheten loungebar.
Beide zaken worden elk op hun manier ook gekenmerkt door fraaie uiterlijkheden: zowel wat betreft het interieur, als wat betreft de bezoekers. Een wat beschaafdere geliktheid is daar- bij in de plaats gekomen van de wat meer vrijere extrava- gantie van vroeger.
Voorts richten deze zaken zich minder exclusief op homo's. Met name geldt dat voor de ARC, waar bijvoorbeeld geen regen- boogvlag uithangt en die in uitgaansagenda's bij de gewone horeca vermeld staat.
Dit alles kon echter niet verhinderen dat de populariteit van de homohoreca sinds het begin van de 21e eeuw langzaam afneemt. Daar zijn meerdere verschillende oorzaken voor:
Euro
Eén daarvan was de vervanging van de Nederlandse gulden door de Europese euro per 1 januari 2002. Door al dan niet ver- meende verkapte prijsverhogingen vonden velen het uitgaan te duur worden.
Men vergelijke zelf: in 1984 kostte een biertje in de April
fl. 2,25 (ca. € 1,00) en in 1999 in de Soho fl. 4,00 (ca. € 1,80). In 2007 kost een biertje daar € 2,20, wat aan het eind van dat jaar verhoogd werd tot € 2,50.
Waar vroeger café's soms elke avond vol zaten, is het sinds- dien teruggelopen tot de avonden van donderdag t/m zondag. Thuis met vrienden wat drinken bleek vaak even gezellig als voordelig...
Feesten
Een volgende reden waarom mensen minder uitgaan is dat in de jaren '80 en '90 zo ongeveer alles wat maar mogelijk was, ook gebeurd is. Het is daardoor moeilijk geworden om nog iets te bieden waarvoor men z'n huis uit komt.
Het moet dan ook wel echt groots of speciaal zijn en dat vindt tegenwoordig niet meer in de reguliere disco's of clubs plaats, maar tijdens speciale maandelijkse of nog minder frequente feesten, zoals Salvation, Reflexxx en Joystick.
Contraprofilering
Een derde oorzaak voor de teruggang is het feit dat homo's zich steeds meer ook in heterokroegen thuisvoelen. De nadrukkelijke profilering waarmee homo's in de jaren '70 en '80 hun eigen plaats in de samenleving en ook in de horeca opeisten, had inmiddels plaatsgemaakt voor een houding waarbij ze zich vooral als zo normaal mogelijke burgers willen presenteren. Samenklitten in eigen café's past daar niet meer bij.
Drempel
Daarnaast is vooral voor jonge homo's de drempel vaak een stuk lager om met vrienden naar een gewoon café te gaan, dan naar een homozaak waar ze nauwelijks iemand kennen.
Want om andere homo's te leren kennen hoeven zij die grote stap in het echte leven niet meer te zetten: daar is het inter- net tussengekomen...
Links
- Artikel over de Amsterdam Gay Bar Culture tot 1970
- Artikelen in Gay News:
- Reguliersdwars blijft bruisen (2002)
- Mark Schröder over April, Soho en Exit (2003)
- Homojongeren mijden homohoreca (2007)
- Artikel over de Gayroute in Het Parool
- Allochtone homo's: Wel doen, niet zeggen (PDF - 2004)
- Artikel over 10 jaar feest! (2005)
- De deeltijd-homo en internet betekenen het einde van
de homobars (2006)
- Sjoerd Kooistra richt vizier nu op Gay Avenue (2007)
- Over de Amstelstraat: www.redaktie.info
- In San Francisco: There Goes the Gayborhood! (18+)
- Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief:
www.ihlia.nl
Artikelen
- De Reguliersdwarsstraat - Amsterdams nieuwe moderne uitgaanscentrum, in: Missets Horeca, jrg. 30 (1982), nr. 48 (3 dec.)
- Reguliersdwarskrant, éénmalige uitgave, 30 augustus 1984
- Rob van den Berg, Café Reality in Amsterdam: "Blank en bruin onder een dak", in: Gay Krant, nr. 346, 21 nov. 1997.
- Paul Roggema, Shoppen en uitgaan in de Reguliersdwars- straat, in: Culture & Camp, jrg. 3 (1997), nr. 34 (dec.)
- Paul Roggema, Het koninklijk paar van de Amsterdamse horeca, in: Culture & Camp, jrg. 5 (1999), nr. 51 (mei)
- Eric Elias, "Een goed verleden stimuleert alleen maar om het in de toekomst nog beter te gaan doen", in: Gay & Night, nr. 42, juli 2001.
|
