Het eerste bericht over homo's in de Reguliersdwarsstraat stamt uit 1897. Toen werd in een prostitutierapport van de politie gerapporteerd over een waarneming van de heer Barvoet, die op nummer 44 moet hebben gewoond, schuin tegenover één van de bordelen in de straat:
De koetsier Ruitenschild en de heer Barvoet hebben mij ver- klaard (zij wonen vlak tegenover genoemd perceel) dat des avonds op het tweede bovenhuis vlak voor het raam 2 manspersonen zitten, die elkaar bepoederen en elkander liefelijkheden betonen.
De onzedelijkheden van die mannen zijn zo in het ooglopend, dat de dames v/d 'Nederlandsche Kinderbond' die ten huize van den heer Barvoet af- en toe vergaderen, er schande over spreken (...).
Elders in de stad
In Amsterdam ontstonden eind jaren '20 de eerste homokroe- gen. Deze waren in de oude binnenstad gevestigd, maar goed verborgen, want zodra de politie er lucht van kreeg, werd een eind aan de zaak gemaakt door de vergunningen in te trekken. Ook werden met enige regelmaat bezoekers meegenomen voor verhoor.
Het eerste homocafé dat permanent gedoogd werd, was het in 1927 door Bet van Beeren geopende Café 't Mandje aan de Zeedijk. Een paar jaar later volgde Du Merlo aan de Amstel nr. 14, waar sindsdien onafgebroken homobars hebben gezeten, momenteel onder de naam Het Wapen van London.
Reguliersdwarsstraat
In de Reguliersdwarsstraat was het eerste voor homo's toegan- kelijke café de zaak die in 1936 door Leenes werd geopend op nummer 21. Al meteen kreeg hij echter bezoek van de politie en kort daarop zei hij toe voortaan "alle homosexuelen te weren".
Hetzelfde gebeurde bij de Marathon Bar op 93. Die werd in 1941 geopend voor homo's, maar als gevolg van de strenge politie- controles werden zij nog geen jaar later al weer geweerd c.q. bleven eigener beweging weg.
Singel
Iets beter liep café Populair, dat sinds 1934 om de hoek aan de Singel nummer 536 gevestigd was. Ook daar trof de politie homo's aan en werden de nodige vergunningen voor drank en muziek geweigerd, maar desondanks bleef dit tot in de oorlog een redelijk druk bezochte homozaak.
Omgeving
Na de oorlog en in de jaren '50 waren er geen homocafé's in de Reguliersdwarsstraat. Wel kwamen er elders in de stad steeds meer en steeds gevarieerdere zaken waar homo's welkom waren.
Zo waren er diverse homozaken in de Paardenstraat en langs de Amstel en zat op de Reguliersbreestraat nr. 47 rond 1950 zelfs al een chique homocafé: Rigo.
In de jaren '60 kwam ook de Kerkstraat op en presenteerde zich, met 6 bars, 3 hotels, een theater, een videotheek en een sauna, nog in 1985 als Amsterdam's Gay Street. Ondertussen was het DOK (De Odeon Kelder) aan de Singel nr. 460 zelfs de grootste homodisco van Europa!
Mac Donald
Centraal tussen deze belangrijke homostraten lag de Reguliersdwarsstraat, die dan ook vanzelf een belangrijke verbindingsroute werd.
Het was dan ook slechts een kwestie van tijd dat het eerste homocafé in de Reguliersdwarsstraat kwam: in 1963 werd het op nummer 11 door David of Daan Wagenhuis geopend onder de naam Mac Donald.
Het kwam bekend te staan als een keurige zaak, waar vooral ook jonge homo's kwamen die nog niet werden toegelaten bij het populaire DOK, vlak om de hoek. De Mac Donald zou het bijna 20 jaar volhouden: de zaak werd in 1982 gesloten.
Oostkant
Aan het andere uiteinde van de Reguliersdwarsstraat werd in 1968 op nummer 131 café 't Toplicht geopend door twee vrienden die gevaren hadden. Daarom trok deze zaak ook zeelieden en had het meer de Amsterdamse sfeer van de zaken rond het Rembrandtplein en langs de Amstel. In 1975 werd het, onder dezelfde naam, een gewoon café.
Downtown
Aan de Koningspleinkant van de straat openden in 1970 twee vrienden op nummer 31 coffeeshop Downtown. Het was aanvankelijk niet specifiek op homo's gericht, maar werd dat al snel en is dat tot op de dag van vandaag gebleven: zowel de oudste nog bestaande horecagelegenheid, als de oudste nog bestaande homozaak in de Reguliersdwarsstraat.
De homohorecazaken rond 1970
11: MacDonald
|
31: Downtown
|
131: 't Toplicht
|
De Viking
Zes jaar later, in 1976, werd tussen de Mac Donald en Down- town in, op nummer 17-19 de eerste homodisco van de straat geopend: de Viking.
Geheel in de geest van die tijd had deze zaak aanvankelijk een wat hippie-achtig karakter, maar daar kwamen al gauw de meer commerciële seks en drugs van hoerenjongens en drugsdealers voor in de plaats. Het kon haast niet anders of de Viking werd uiteindelijk in 1987 wegens deze drugshandel door de politie gesloten.
Het logo van de Viking
April
In 1981 opende op nummer 37 gaycafé April letterlijk haar deuren - niet als eerste publiekelijk zichtbare homozaak, want dat was Downtown in 1970, maar wel als eerste openbare homocafé dat ook 's avonds (tot 01.00 uur) open was.
Zoals de opening van Rose's Cantina in 1980 voor de gewone horeca, zo luidde de opening van April voor de homohoreca de gouden jaren '80 in. Dat werd een tijd waarin de uitgaans- gelegenheden van de Reguliersdwarsstraat trendsettend, uitdagend en spraakmakend, kortom the place to be, waren!
Links
- Artikel over de Amsterdam Gay Bar Culture tot 1970
- Over de Amsterdamse leerscene: www.lthr.nl
Literatuur
- Gert Hekma e.a., De roze rand van donker Amsterdam, De opkomst van een homoseksuele kroegcultuur 1930-1970, Amsterdam 1992.
|
